বানৰ প্ৰত্যাহ্বান নেওচি জনস্বাস্থ্য সুৰক্ষাত PHED-ৰ সাহসী পদক্ষেপ

২০২৬ চনৰ ১৯ জুলাই। শিৱসাগৰৰ জনজীৱনলৈ নামি আহিছিল এক ভয়ংকৰ প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ। প্ৰলয়ংকৰী বানৰ তাণ্ডৱে নিমিষতে বিপৰ্যস্ত কৰি তুলিছিল অসংখ্য পৰিয়ালৰ জীৱন। বাট-পথ, ঘৰ-দুৱাৰ, জনবসতি সকলোতে বানে সৃষ্টি কৰিছিল এক অভাৱনীয় পৰিস্থিতি। এনে সংকটৰ সময়ত আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান হৈ পৰিছিল বিশুদ্ধ খোৱাপানীৰ যোগান, অনাময় ব্যৱস্থা আৰু বানাক্ৰান্ত ৰাইজৰ স্বাস্থ্য সুৰক্ষা।

এই কঠিন সময়ত Sivasagar PHE Division বিভাগে কেৱল এটা চৰকাৰী বিভাগ হিচাপে নহয়, বৰং মানৱীয় দায়িত্ববোধেৰে উদ্বুদ্ধ এটা সেৱামূলক দল হিচাপে নিজৰ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। প্ৰতিকূল পৰিস্থিতি, যাতায়াতৰ অসুবিধা আৰু সীমিত সম্পদৰ মাজতো বিভাগৰ প্ৰতিগৰাকী বিষয়া-কৰ্মচাৰীয়ে নিজৰ দায়িত্বক সৰ্বোচ্চ অগ্ৰাধিকাৰ দি দিনে-নিশাই কামত আত্মনিয়োগ কৰিছিল।

এগৰাকী Executive Engineer হিচাপে এই সমগ্ৰ জৰুৰীকালীন অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়াটো মোৰ বাবে আছিল এক বৃহৎ প্ৰত্যাহ্বান আৰু দায়িত্ব। SDO-ৰ সৈতে সমন্বয় ৰক্ষা কৰি প্ৰতিগৰাকী কৰ্মচাৰীক লগত লৈ পৰিস্থিতিৰ মোকাবিলা কৰাৰ বাবে আমি এক সুপৰিকল্পিত কাৰ্যপন্থা গ্ৰহণ কৰিছিলোঁ। মোৰ নিৰ্দেশনা আৰু নিয়মীয়া তদাৰকীৰ সমান্তৰালভাৱে মোৰ প্ৰতিগৰাকী সহকৰ্মীয়ে যি আন্তৰিকতা, নিষ্ঠা আৰু কৰ্মস্পৃহাৰে কাম কৰিছিল, সেয়া সঁচাকৈয়ে প্ৰশংসনীয়। বহু সময়ত নিজৰ ব্যক্তিগত অসুবিধা আৰু বিশ্ৰামকো আওকাণ কৰি তেওঁলোকে বানাক্ৰান্ত ৰাইজৰ কাষত থিয় দিছিল।

জৰুৰীকালীন পৰিস্থিতিত বিশুদ্ধ খোৱাপানী যোগানৰ বাবে বিভাগে বিভিন্ন স্থানত পানীৰ পাউচ আৰু বিশুদ্ধ খোৱাপানী বিতৰণৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। কোনো লোক যাতে খোৱাপানীৰ অভাৱত নপৰে, তাৰ বাবে আমাৰ দলটোৱে সম্ভৱপৰ সকলো ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছিল। অস্থায়ী সাহায্য শিবিৰসমূহত নলীনাদ স্থাপন কৰি পানীৰ উপলব্ধতা নিশ্চিত কৰাৰ লগতে পানী যোগানৰ ক্ষেত্ৰত স্থানীয় পানী যোগানকাৰীসকলৰো সহায়-সহযোগিতা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।

এই অভিযানৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য পদক্ষেপ আছিল নেপালীখুটিত NGO Jyoti Foundation-ৰ সহযোগত Mobile Water Purification Plant স্থাপন আৰু পৰিচালনা। বানৰ ফলত স্বাভাৱিক পানী যোগান ব্যৱস্থা ব্যাহত হোৱা অঞ্চলটোত এই মোবাইল পানী বিশুদ্ধকৰণ ব্যৱস্থাই বিশুদ্ধ খোৱাপানী যোগান ধৰাত বিশেষ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি বিভিন্ন স্থানত পানীৰ উৎসসমূহৰ ব্যৱহাৰযোগ্যতা নিশ্চিত কৰাৰ বাবে বিভাগে নিৰন্তৰ প্ৰচেষ্টা অব্যাহত ৰাখিছিল।

কেৱল খোৱাপানীৰ যোগানতে আমাৰ দায়িত্ব সীমাবদ্ধ নাছিল। বানৰ সময়ত দেখা দিয়া অনাময় সমস্যাৰ মোকাবিলা কৰিবলৈ বামুণপুখুৰী, বিভিন্ন সাহায্য শিবিৰ আৰু Police Reserve-ত অস্থায়ী অনাময় ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা বজাই ৰখা আৰু পৰিৱেশজনিত স্বাস্থ্যজনিত বিপদ হ্ৰাস কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো বিভাগে বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল।

বানৰ পানী নামি যোৱাৰ পিছতো আমাৰ দায়িত্ব শেষ হোৱা নাছিল। বৰং সেই সময়ছোৱাত জলবাহিত ৰোগৰ সংক্ৰমণৰ আশংকা অধিক বৃদ্ধি পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছিল। সেয়েহে স্বাস্থ্য বিভাগৰ সৈতে সমন্বয় স্থাপন কৰি ৰাইজৰ মাজত সজাগতা সৃষ্টি, বিশুদ্ধ পানী ব্যৱহাৰৰ পৰামৰ্শ প্ৰদান আৰু প্ৰয়োজনীয় স্থানত ব্লিচিং পাউডাৰ বিতৰণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।

এই সমগ্ৰ সময়ছোৱাত প্ৰতিদিনে পৰিস্থিতিৰ পৰ্যালোচনা, কামৰ অগ্ৰগতি নিৰীক্ষণ আৰু পৰৱৰ্তী কাৰ্যপন্থা নিৰ্ধাৰণ কৰাটো মোৰ নিয়মীয়া দায়িত্বৰ অংশ হৈ পৰিছিল। দলৰ সৈতে নিয়মীয়া আলোচনা আৰু সমন্বয়ৰ জৰিয়তে সমস্যাসমূহ চিনাক্ত কৰি তৎকালীন সমাধানৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল। জিলা প্ৰশাসনেও প্ৰতিটো পৰ্যায়তে আমাৰ কাম-কাজ নিৰীক্ষণ কৰি প্ৰয়োজনীয় নিৰ্দেশনা আৰু সহযোগিতা আগবঢ়াইছিল। ইয়াৰ উপৰি বিভিন্ন বিভাগ, স্থানীয় সংস্থা আৰু স্বেচ্ছাসেৱী সংগঠনৰ সহযোগিতাই আমাৰ প্ৰচেষ্টাক অধিক শক্তিশালী কৰি তুলিছিল।

এই দুৰ্যোগৰ সময়ত শিৱসাগৰৰ ৰাইজে আমাৰ বিভাগৰ কামৰ প্ৰতি যি আন্তৰিক প্ৰশংসা আৰু স্বীকৃতি আগবঢ়ালে, সেয়া আমাৰ বাবে আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰেৰণা। কাৰণ চৰকাৰী দায়িত্ব পালন কৰাটো আমাৰ কৰ্তব্য, কিন্তু সেই দায়িত্বৰ জৰিয়তে সংকটত পৰা মানুহৰ মুখত স্বস্তিৰ হাঁহি বিৰিঙাব পৰাটোৱেই আমাৰ প্ৰকৃত সফলতা।

এই দুৰ্যোগৰ বিৰুদ্ধে আমাৰ যুঁজখনত আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশটো আছিল তাৎক্ষণিক সঁহাৰি (Response)। বানপানীৰ সময়ছোৱাত মোৰ লগতে আমাৰ দলটোৰ ওচৰলৈ অসংখ্য ফোনকল আহিছিল। প্ৰতিটো জৰুৰী আহ্বানৰ প্ৰতি আমি যিমান পাৰি ক্ষিপ্ৰতাৰে সঁহাৰি জনোৱাৰ চেষ্টা কৰিছিলোঁ। সময়মতে গ্ৰহণ কৰা এই পদক্ষেপসমূহে বানপীড়িত ৰাইজক সকাহ দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত যথেষ্ট গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। এনে বহু সময় আহিছিল, যেতিয়া নিজৰ জীৱনৰ নিৰাপত্তাৰ কথা চিন্তা নকৰি দেশীয় নাও আৰু SDRF-এ যোগান ধৰা মেচিন নাওৰ জৰিয়তে বানাক্ৰান্ত অঞ্চলসমূহত খোৱাপানী যোগান ধৰিবলগীয়া হৈছিল। প্ৰতিকূল পৰিস্থিতি আৰু জীৱনৰ প্ৰতি থকা আশংকাৰ মাজতো ৰাইজৰ কাষত থিয় দিয়াটোৱেই তেতিয়া আমাৰ প্ৰধান লক্ষ্য আছিল।

এই সংকটৰ সময়ত বিভাগীয় মুখ্য কাৰ্যালয় (PHED Headquarter), মাননীয় জনস্বাস্থ্য কাৰিকৰী বিভাগৰ মন্ত্ৰী মহোদয়, MD (JJM) মহোদয় আৰু মুখ্য অভিযন্তা (PHE)-এ আমাক সকলো প্ৰয়োজনীয় সহযোগিতা আগবঢ়াইছিল। যেতিয়াই আমি কোনো সহায়-সহযোগিতাৰ বাবে যোগাযোগ কৰিছিলোঁ, তেতিয়াই তেওঁলোকে অতি কম সময়ৰ ভিতৰতে প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছিল। দুৰ্যোগৰ সময়ত ঊৰ্ধ্বতন কৰ্তৃপক্ষৰ এনে ক্ষিপ্ৰ সঁহাৰি আৰু সহযোগিতাই ক্ষেত্ৰপৰ্যায়ত কামসমূহ আগবঢ়াই নিয়াত আৰু বানপীড়িত ৰাইজক সকাহ দিয়াত বিশেষ সহায় কৰিছিল। প্ৰকৃতাৰ্থত, এনে সংকটৰ সময়ত কেৱল সম্পদৰ উপলব্ধতাই নহয়, বৰং সঠিক সময়ত সঠিক সিদ্ধান্ত আৰু ক্ষিপ্ৰ সঁহাৰিয়েহে দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনাক অধিক ফলপ্ৰসূ কৰি তোলে।

এই সংকটৰ সময়ছোৱাত জনস্বাস্থ্য কাৰিকৰী বিভাগৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত বিষয়াসকলেও আমাৰ সৈতে এক সুন্দৰ সহযোগিতাৰ সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল। তেওঁলোকে নিয়মীয়াকৈ মোক ফোন কৰি খোৱাপানীৰ যোগান আৰু অনাময় ব্যৱস্থা নিশ্চিত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত আমি কি কি পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছোঁ, তাৰ বুজ লৈছিল। নিজৰ দীৰ্ঘদিনীয়া কৰ্মজীৱনৰ অভিজ্ঞতাৰ আধাৰত তেওঁলোকে আমাক বিভিন্ন দিহা-পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল। কোনবোৰ কাম কৰা উচিত আৰু কোনবোৰ কামৰ পৰা বিৰত থকা উচিত, সেই বিষয়তো তেওঁলোকৰ পৰামৰ্শ আছিল অতি মূল্যৱান। বিশেষকৈ বানপানীৰ পিছত ক্ষেত্ৰপৰ্যায়ত পানী যোগান আৰু অনাময় ব্যৱস্থাৰ পুনৰ্সংস্থাপনৰ কামসমূহ ৰূপায়ণ কৰাত তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাপুষ্ট পৰামৰ্শই আমাক যথেষ্ট সহায় কৰিছিল। অৱসৰ গ্ৰহণ কৰাৰ পিছতো বিভাগৰ প্ৰতি তেওঁলোকৰ এই দায়বদ্ধতা আৰু আন্তৰিক সহযোগিতা আমাৰ বাবে আছিল এক ডাঙৰ প্ৰেৰণা।

শিৱসাগৰ জনস্বাস্থ্য কাৰিকৰী বিভাগে বানপানীৰ সময়ত গ্ৰহণ কৰা সাহায্য আৰু সঁহাৰিমূলক পদক্ষেপসমূহ কেৱল অত্যাৱশ্যকীয় সেৱাসমূহ পুনৰ বাহাল ৰখাৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাছিল; বৰং ইয়াৰ মূল লক্ষ্য আছিল জনস্বাস্থ্য সুৰক্ষিত কৰা, প্ৰতিগৰাকী বানপীড়িত লোকৰ বাবে নিৰাপদ খোৱাপানীৰ উপলব্ধতা নিশ্চিত কৰা আৰু পানীৰ জৰিয়তে সংক্ৰমিত হ’ব পৰা বিভিন্ন ৰোগৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ প্ৰতিৰোধ কৰা। প্ৰতিকূল পৰিস্থিতি আৰু সীমাহীন প্ৰত্যাহ্বানৰ মাজতো PHED-ৰ প্ৰতিগৰাকী কৰ্মচাৰীৰ নিষ্ঠা, দায়বদ্ধতা আৰু সমন্বিত প্ৰচেষ্টাই বানপীড়িত জনসাধাৰণক সময়মতে সাহায্য আৰু সেৱা আগবঢ়োৱাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।

এই বানপানীৰ অভিজ্ঞতাই আমাক প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ সময়ত আগতীয়া প্ৰস্তুতি, দলীয় সমন্বয়, প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হোৱাৰ মানসিক শক্তি আৰু ক্ষিপ্ৰ সঁহাৰিসম্পন্ন জনস্বাস্থ্য আন্তঃগাঁথনিৰ গুৰুত্ব পুনৰ উপলব্ধি কৰাইছে। বানপানীৰ সময়ত সন্মুখীন হোৱা প্ৰত্যাহ্বানসমূহে আমাৰ বাবে বহুতো মূল্যৱান শিক্ষা কঢ়িয়াই আনিছে। ভৱিষ্যতে এনে দুৰ্যোগৰ মোকাবিলা কৰিবলৈ অধিক শক্তিশালী প্ৰস্তুতি, উন্নত সঁহাৰি ব্যৱস্থা আৰু পানী যোগান তথা অনাময় আন্তঃগাঁথনিৰ স্থিতিস্থাপকতা বৃদ্ধিৰ ক্ষেত্ৰত আমি অধিক মনোযোগী হব লাগিব।

আজি পিছলৈ ঘূৰি চালে মোৰ মনত এক গভীৰ গৌৰৱবোধ জাগে। এগৰাকী মুৰব্বী হিচাপে মই মোৰ দলটোক লৈ গৌৰৱ অনুভৱ কৰোঁ। মোৰ নেতৃত্ব আৰু নিৰ্দেশনাৰ প্ৰতি আস্থা ৰাখি SDO-ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বিভাগৰ প্ৰতিগৰাকী বিষয়া-কৰ্মচাৰীয়ে যিদৰে একত্ৰিতভাৱে, নিষ্ঠাৰে আৰু আত্মনিয়োগেৰে কাম কৰিলে, সেয়া আমাৰ বিভাগীয় ঐক্য আৰু কৰ্মসংস্কৃতিৰ এক উজ্জ্বল নিদৰ্শন।

এই সফলতা কোনো এজন ব্যক্তিৰ নহয়। ই হৈছে এটা ঐক্যবদ্ধ দলৰ পৰিশ্ৰম, ত্যাগ, সমন্বয় আৰু মানৱীয় দায়বদ্ধতাৰ ফল। প্ৰশাসন, বিভিন্ন বিভাগ, NGO, পানী যোগানকাৰী আৰু স্থানীয় ৰাইজৰ সহযোগিতাই এই যাত্ৰাক সফল কৰি তুলিছিল।ইয়াৰ উপৰি, বিভিন্ন উৎস আৰু বিভিন্ন স্থানৰ পৰা সহায়-সহযোগিতা সংগ্ৰহ কৰি বানাক্ৰান্ত তথা অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয় অঞ্চলসমূহত ভাসমান শৌচাগাৰ (Floating Toilets) স্থাপনৰ ব্যৱস্থাও গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। বানৰ সময়ছোৱাত বিশেষকৈ যিসমূহ স্থানত সাধাৰণ শৌচাগাৰৰ ব্যৱহাৰ অসম্ভৱ হৈ পৰিছিল, তেনে অঞ্চলৰ ৰাইজৰ বাবে এই ব্যৱস্থাই যথেষ্ট সকাহ প্ৰদান কৰিছিল। ই কেৱল জনসাধাৰণৰ মৌলিক প্ৰয়োজন পূৰণ কৰাই নহয়, বানৰ সময়ত পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা আৰু জনস্বাস্থ্য সুৰক্ষিত ৰখাৰ ক্ষেত্ৰতো এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।

সামৰণিত মই পুনৰ দোহাৰিব বিচাৰোঁ যে এই জটিল সময়ছোৱাত আমাৰ সকলো প্ৰচেষ্টাৰ আঁৰৰ প্ৰকৃত শক্তি আছিল দলীয় মনোভাৱ, পাৰস্পৰিক ঐক্য, নিষ্ঠা আৰু সামূহিক দায়বদ্ধতা। ব্যক্তিগত প্ৰচেষ্টাতকৈ সামূহিক প্ৰচেষ্টাৰ শক্তি যে বহু বেছি, এই দুৰ্যোগে আমাক পুনৰ এবাৰ সেই কথাই শিকাই গ’ল। আগন্তুক দিনতো এখন সুৰক্ষিত, স্বাস্থ্যৱান আৰু যিকোনো প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ সন্মুখীন হ’ব পৰাকৈ অধিক স্থিতিস্থাপক সমাজ গঢ়াৰ দিশত আমাৰ দায়বদ্ধতা অটুট থাকিব।

প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগক আমি হয়তো বাধা দিব নোৱাৰোঁ, কিন্তু সুপৰিকল্পিত পদক্ষেপ, দৃঢ় নেতৃত্ব, দলীয় নিষ্ঠা আৰু মানৱীয় দায়বদ্ধতাৰে ইয়াৰ প্ৰভাৱ বহুখিনি হ্ৰাস কৰিব পাৰোঁ। সেই প্ৰলয়ংকৰী বানৰ দিনবোৰে আমাক পুনৰ এবাৰ শিকাই গ’ল—সেৱাৰ প্ৰকৃত অৰ্থ কেৱল দায়িত্ব পালন কৰাত নহয়, বৰং সংকটৰ মুহূৰ্তত মানুহৰ কাষত সাহসেৰে থিয় দিয়াতহে নিহিত থাকে।